bij TISCHA

Clifford Saron, neurowetenschapper PHD, Trainen van de geest, het Shamatha project,

 Shamatha Project – uitgebreid en langdurig onderzoek naar meditatie

“In 2007, werd het Shamatha project opgestart. Een ambitieus uitgebreid en langdurig onderzoek naar meditatie en de effecten daarvan, met controle groep.

Er werden tests afgenomen bij:

• 30 geoefende meditatie-beoefenaars die deelnamen aan een drie maanden durende retraite in de Rocky Mountains, Colorado, Amerika.
  • Deze groep zou gemiddeld 7 uren per dag mediteren onder begeleiding van Alan Wallace.
• De controle groep bestond uit 30 geoefende meditatie-beoefenaars omdat men het idee had dat het misleidend zou zijn een groep van 30 ongeoefende (meditatie) personen als controlegroep te hebben en deze verschillende tests te laten ondergaan. De verschillen zouden dan wel eens te groot kunnen zijn.

De ene groep begon dus aan de drie maanden durende retraite met intensief programma terwijl de andere groep werd ingevlogen naar het retraitecentrum om ze dezelfde tests te laten ondergaan maar dan zonder het intensieve meditatieprogramma. Drie maanden na afloop van deze eerste retraite volgde de controlegroep daarna hetzelfde drie maanden durende retraiteprogramma van de eerste groep, onder dezelfde begeleider: Alan Wallace.

Clifford Saron onderzocht de effecten van meditatie op

• aandacht,
• gezondheid,
• empathie en
• emoties.

De cognitieve neurowetenschap houdt zich o.a. bezig met de vraag hoe lichaam en hersenen een geestelijk leven scheppen. 

De onderzoeksvragen waren:

1. Kan aandacht getraind worden met behulp van gerichte aandachtsmedidatie?
2. Bevordert de beoefening van liefdevolle vriendelijkheid, mededogen en andere weldadige aspiraties de aandacht en verwerking van emoties?
3. Heeft meer aandacht invloed op psychisch functioneren?
4. Welke gevolgen heeft deze training op gedragsmatig- neuraal- en fysiologisch gebied en wat is de wisselwerking hiertussen?

De verwachtingen: (de hypothese)

1. Groter vermogen tot focussen;
2. Meer contact met wat ervaren wordt, hoe dit ook voelt;
3. Sneller herstel van provocaties;
4. Afname destructieve neigingen.

Cortisol en mindfulness

Cortisol is een stress-gerelateerd hormoon, dat als stress chronisch wordt, schadelijk is. Een van de hypotheses was dat het zorgen maken over en herkauwen van voorbij en toekomstige gebeurtenissen de afscheiding van cortisol verlengt. Dit zou de kans op toekomstige ziekten kunnen vergroten. Tijdens het onderzoek is met name gekeken naar het verband tussen zelfwaargenomen mindfulness en het cortisolgehalte tijdens de middag en avond.

Clifford Saron: “in een korte eerste blik zagen we dat mindfulness aan het eind van de retraite was toegenomen vergeleken met het begin, maar dat het cortisolgehalte nauwelijks veranderingen had ondergaan”.

Dit stond haaks op de verwachtingen. Bij verdere analyse van de data vond het onderzoeksteam een interessant patroon hetgeen meer bij de verwachtingen paste.

Resultaten

De resultaten zijn verhelderend maar, zo zegt het onderzoeksteam, moet er meer onderzoek plaatsvinden, waarbij, zo zegt het team, de omstandigheden van de controlegroep strenger bewaakt moeten worden.

1. Mindfulness verhield zich omgekeerd evenredig tot het p.m. cortisol-gehalte, zowel aan het begin als aan het einde van de retraite.
2. Grote toename van mindfulness hing samen met afname van p.m. cortisolgehalte.
3. Terwijl mindere of kleine toename van mindfulness samenhing met toename cortisolgehalte.

Telomerase en stressvermindering

Telomerase is een enzym dat betrokken is bij celdeling. Tijdens het proces dat mitose heet, delen cellen zich in de zogenaamde dochtercellen. Zo wordt genetisch materiaal van de ene cel wordt doorgegeven aan de volgende. Hoe gaat dat? De cel kopieert eerst zijn DNA, daarna splitst hij zich in twee dochtercellen, die hij allebei een kopie van zijn chromosomen meegeeft. De chromosomen zijn de dragers van genetische informatie.

Aan het uiteinden van chromosomen bevinden zich de telomeren. Telomeren bestaan uit reeksen DNA, ingekapseld in beschermende eiwitten. Telomeren maken de overdracht van genetisch materiaal mogelijk. Bij elke deling worden telomeren iets korter doordat telomeren bij elke celdeling niet volledig worden gekopieerd. Dus worden telomeren bij elke deling iets korter. Worden telomeren te kort, dan kan de cel zich niet meer delen. Dan speelt telomerase een rol. Waarom?

Telomerase herstelt de lengte van telomeren.

Ontdekkers telomeren en telomerase

In 2009 is de Nobelprijs voor de Geneeskunde overigens uitgereikt aan Elizabeth Blackburn, Carolyn W. Greider en Jack W. Szostak voor hun ontdekking van telomeren en telomerase. Met die ontdekking is er onder andere een fundamenteel probleem in de celbiologie opgelost en is er meer inzicht ontstaan achter het mechanisme dat kanker veroorzaakt.

Verband telomeren en een lang leven

Er bestaat een verband tussen telomeren en een lang leven. Elissa Epel en haar team aan de University van Californie (San Francisco, Medical Center) onderzochten mannen met een hartkwaal. Zij toonden aan dat als de telomeren van een man binnen een periode van tweeënhalf jaar korter worden, er 50 procent kans is, dat die man binnen tien jaar zal overlijden. Worden zijn telomeren niet korter in die periode van tweeënhalf jaar, dan is er 87 % kans dat die man over tien jaar nog in leven is.

Telomeren spelen dus een belangrijke en wellicht centrale rol bij lang leven.

Het telomeraseniveau is hierbij van groot belang en kan op den duur invloed hebben op de verkorting van telomeren. Het is dus interessant om te onderzoeken of en hoe het telomeraseniveau verhoogd kan worden teneinde de telomeren zo lang mogelijk te houden gedurende lange tijd. Is het mogelijk dit met een opgewekt gevoel van welzijn te verhogen en stress te verlagen?

Onderzoek toont inmiddels het volgende aan

• Elissa Epel en collega’s toonde aan dat telomerase onderdrukt wordt bij moeders die veel last hebben van stress.
  • Deze moeders verzorgen een
    • autistisch kind of
    • een kind met andere levensbedreigende ziekten.
• Dean Ornish en collega’s toonde aan dat het telomeraseniveau verhoogd kan worden door
  • het volgen van een nauw gezet dieet,
  • voldoende beweging, meditatie en
  • een gezonde levensstijl.
• Tijdens het Shamathaproject onderzochten Tonya Jacobs, Elissa Epel en collega’s het telomeraseniveau van de retraite- en controlegroep aan het einde van de drie maanden retraite.
  • De controlegroep had 30 % minder telomerase.
  • Overigens hetzelfde verschil dat Ornish had aangetoond.
  • Daarbij bleek dat het telomeraseniveau samenhangt met
    • individuele, psychische veranderingen tijdens het verloop van de retraite.
  • Er is een sterk verband aangetoond tussen biologische verbanden en psychisch functioneren”.

Aanvulling bij Tischa

Nu ben je natuurlijk helemaal over je toeren. Volledig in de stress geschoten! Over stress wil ik het volgende zeggen:

dat stress op zich niet slecht is.

Het is de chronische stress die het lichaam in problemen brengt. Het lichaam moet de kans krijgen om na een stressperiode in een rustfase te komen hetgeen met chronische stress niet plaatsvindt doordat de innerlijke stabiliteit constant onder druk komt te staan.

De innerlijke stabiliteit wordt verzorgd door processen als homeostase en allostase.

• Homeostase verwijst naar balansherstel van het lichaam via fysiologische regulatie van onder meer
  • bloeddruk,
  • bloedsuiker,
  • temperatuur en
  • zuurgraad.
• Allostase verwijst naar het vermogen van het lichaam om innerlijke stabiliteit te verkrijgen door van moment tot moment dynamisch en veranderlijk te blijven en daardoor op het moment zelf de uitdagende situatie het hoofd te bieden.

Kan meditatiebeoefening het vermogen om met moeilijke uitdagingen om te gaan en daarbij de innerlijke hulpbronnen aan te spreken, vergroten? Kan je je geest zodanig trainen dat door meditatiebeoefening mindfulness toeneemt. Kan mindfulness dan ingezet worden bij perioden van stress waardoor je de stressperiode verkort hetgeen zo belangrijk is voor onze innerlijke stabiliteit op lichamelijk en geestelijk gebied? Hoe groot is de weerstand en veerkracht van een persoon bij stress? In hoeverre is een persoon heer-en-meester (perceived control) over zijn eigen gevoel. In hoeverre is er sprake van perceived control?

Vragenlijsten

“Psychologen werken met vragenlijsten. Vragenlijsten komen in alle soorten en maten en kunnen verschillende zaken meten.

Binnen het Shamathaproject is er ook gewerkt met vragenlijsten die andere psychologische beoordelingen kunnen registreren dan alleen stress. Neuroses, perceived control en bijvoorbeeld levensdoelen zijn zaken die bevraagd kunnen worden. Gedurende de drie maanden durende retraite zijn veranderingen gevolgd in zelfwaargenomen, psychische beoordelingen.

De groei van mindfulness was aanzienlijk groter bij de deelnemers aan de retraite dan bij de deelnemers van de controlegroep. Ook was er duidelijk een toenemend inzicht in de ‘’zin van het leven’’, een toename van perceived control en een afname van neuroses te zien bij deelnemers van de retraitegroep in vergelijking met die van de controlegroep. Door de telomerase-activiteit te meten – gemeten aan de hand van een bepaald type circulerende witte bloedcellen in het bloed, monocyten, aan het eind van de eerste retraite en de veranderingen in perceived control te bevragen bij de retraitegroep en controlegroep, gaf aan dat de retraitegroep een hoger telomeraseniveau had en een toename van perceived control en zingeving met een afname van neuroses gedurende het verloop van de retraite”.

Vervolg

Dit zijn interessante uitkomsten die ongetwijfeld, we leven inmiddels in 2022, de afgelopen jaren verder onderzocht zijn door verscheidene wetenschappers waaronder Saron. Er heeft inmiddels een follow-up plaatsgevonden van dit project.