Jon Kabat-Zinn, PHD, Wat betekent mindfulness precies?
‘’Door het licht te schijnen op aanzienlijke en belangrijke verschillen in gezichtspunten en benaderingswijzen, groeien kennis en inzicht binnen de gemeenschap van mensen’’
Jon Kabat-Zinn is de grondlegger van Mindfulness-Based Stress Reduction. MBSR is ontworpen om mensen met medische problemen en mensen die last hebben van stress, pijn en ziekte in het algemeen, te leren hoe zij beter voor zichzelf kunnen zorgen, zodat hun gezondheid en gevoel van welzijn dankzij de ontwikkeling en regelmatige beoefening van mindfulness verbetert.
‘’MBSR wil universeel zijn. Met je aandacht ergens helemaal bij zijn is voorbehouden aan alle religies en stromingen en niet alleen aan het boeddhisme. Er is niet een weg of een manier om gewaar zijn de benaderen en erin te verblijven. Steeds meer pogingen worden ondernomen om mindfulness een plek te geven in kleuter- en basisonderwijs, in het leger, in gevangenissen waarbij de effecten van deze programma’s op de deelnemers worden onderzocht, stelt Kabat-Zinn. De eerste resultaten lijken aan te tonen dat mindfulness leidt tot meer harmonie, vrede en leergierigheid’’.
Alhoewel Jon Kabat-Zinn is opgegroeid met de tradities uit het Boeddhisme, is het voor dit verslag niet relevant, hoe interessant ook, om deze stroming helemaal uit te diepen. Ik wil aanhalen wat MBSR, bewezen, kan doen voor mensen die Lijden. Opgemerkt dat Kabat-Zinn opgeleid is als moleculair bioloog en niet als psycholoog, neurowetenschapper of mensonderzoeker, hij de waarde van samenwerking tussen wetenschap en het boeddhistische begrip dharma van groot belang acht.
“Overal lijden mensen aan stress, pijn en chronische ziekten. Het lijkt of het lijden steeds op jongere leeftijd begint. Onderzoeken naar de beginleeftijd van een klinische depressie tonen aan dat mensen sinds het begin van de 20e eeuw steeds jonger last krijgen van depressies. MBSR is ontwikkeld om gericht te zijn op voortdurende zelfontwikkeling, inzicht en wijsheid. Mindfulness is geen pleister, geen ontspanningstechniek, het is helemaal geen techniek. Het is een manier van zijn. Belangrijk is inzicht in de mogelijkheid om diep in de ware aard van het Lijden en in de ware aard van de geest te kunnen kijken en vervolgens in de mogelijkheid tot bevrijding van het Lijden’’. Kabat-Zinn stelt ‘’dat er drie opzienbarende, revolutionaire, methodologische en conceptuele vooruitgangen zijn geboekt. Die van neuroplasticiteit, dat aangeeft dat hersenen onder invloed van ervaringen voortdurend van vorm verandert waarbij de herhalende ervaring centraal staat. Deze veroorzaakt namelijk de neurale veranderingen. Hersenen kunnen dus ons leven lang dynamisch blijven”. De tweede die Kabat-Zinn aan de orde stelt is die van ‘’de opkomst van epigenetica. Epigenetica is gebaseerd op de ontdekking dat er op chromosoomniveau veranderingen kunnen plaatsvinden die invloed hebben op de genexpressie, zonder dat ze het gen zelf veranderen. Ook chromosomen zijn heel dynamische structuren. De derde revolutie is de bestudering van de telomeren en van het enzym telomerase. Als je de manier waarop je met stress omgaat verandert, kun je, zo wordt gesuggereerd, het verouderingsproces op cellulair niveau mogelijk vertragen’’. ‘’Een andere stap vooruit binnen het groeiend onderzoeksgebied naar mindfulness’’, zo stelt Kabat-Zinn, ‘’is de vooruitgang bij het ontwikkelen van een goed gecontroleerde omgeving, waardoor wij zeker weten dat de onderzoeksresultaten heel specifiek gelden voor de meditatiebeoefening zelf’’.
Hoe werkt MBSR? In Nederland heeft mindfulness een hoge vlucht genomen. Tik MBSR in bij google en je krijgt in 0,5 seconde inmiddels 2.280.000 resultaten. Het is een acht-weeks programma voor mensen met lichamelijke en psychische klachten. Het kernelement van MBSR is mindfulness. Op MBSR is MBCT gebaseerd. MBCT als programma is in 2000 geïntroduceerd door Segal, Teasdale en Williams. Dit blijkt een effectieve methode te zijn om terugval in depressie te voorkomen.
Verschillende instituten in het land bieden nu MBSR- trainingen aan om stressprikkels beter op te vangen en anders te leren omgaan met gedachten die niet behulpzaam zijn. Je leert nieuwe manieren om anders met oude patronen om te gaan en problemen anders aan te pakken. Waarbij je je beter leert te concentreren en door ontspanningsoefeningen beter leert te ontspannen. Daardoor wordt het lichaam maar ook de geest rustiger en kom je in een hogere mate van bewustzijn doordat je je bewuster wordt van jezelf. Het is een praktische training waarbij je mindfulness leert door het te doen.